Bilecik’in yerel lezzetlerinin coğrafi işaret alması adına önemli rol üstlenen Mesut Kaplan, coğrafi işaretli ürünlerde vergi muafiyetinin nasıl alınacağına dair bilgilendirmelerde bulundu.
Türkiye'de yaş sebze ve meyve ticaretinin 5957 sayılı "Hal Kanunu" ile düzenlendiğini ve bu kanunun, coğrafi işaretli ürünlerin hak ettiği değeri bulması ve pazara aracısız/düşük maliyetle girebilmesi için çok net avantajlar sağladığını belirtti.
Mesut Kaplan yaptığı açıklamada, şu ifadelere yer verdi: "Hal Rüsumu İndirimi (%50 Muafiyet): Toptancı hallerinde satılan mallardan, mal bedeli üzerinden %1 ila %2 oranında "Hal Rüsumu" (belediye payı) kesilir. Ancak Hal Kanunu uyarınca, coğrafi işaretli olarak tescil edilmiş ürünlerin hal rüsumu %50 indirimli uygulanır. Bu, toptan ticarette çok ciddi bir kâr marjı avantajı demektir.
Üretici Örgütü Muafiyeti ile Birleşme: Eğer coğrafi işaretli ürün, bölgedeki bir Üretici Birliği veya Tarımsal Kalkınma Kooperatifi (Üretici Örgütü) üzerinden hale sokuluyorsa, hal rüsumu tamamen sıfırlanır (%100 muafiyet). Geyve Ayvası örneğinde olduğu gibi, tescilin bir birlik üzerinden yürütülmesinin iç piyasadaki en büyük mali avantajı budur.
Tahsis Önceliği: Belediyeler, toptancı hallerindeki iş yerlerinin (stant/giriş) belirli bir yüzdesini üretici örgütlerine ayırmak zorundadır. Coğrafi işaretli ürün üreten yapılar, hal içinde yer bulmada ve doğrudan tüketiciye/zincir markete ulaşmada yasal olarak önceliklidir.
Gümrük Vergileri ve Uluslararası Ticaretteki İstisnalar
Uluslararası ticarette ve gümrük rejimlerinde coğrafi işaretli ürünler sıradan ticari emtialardan ayrılır. Burada hem AB mevzuatı hem de Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kuralları devreye girer:
Karşılıklı Tanıma ve Gümrük Kolaylığı: Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki Gümrük Birliği ve ek tarım anlaşmaları çerçevesinde, AB nezdinde tescil edilen coğrafi işaretli ürünlerimiz (örneğin Antep Baklavası, Aydın İnciri, Malatya Kayısısı vb.) gümrük kapılarında "Yüksek Kaliteli/Geleneksel Ürün" statüsünde işlem görür. Teknik engeller (TBT - Technical Barriers to Trade) bu ürünler için minimize edilir.
Sınırda Fikri Mülkiyet Koruması (Gümrük El Koyma Yetkisi): 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve Gümrük Yönetmeliği uyarınca; tescilli bir coğrafi işaretin adını taklit ederek (örn: hakiki olmadığı halde Geyve Ayvası logosu veya adıyla) yurt dışına mal çıkarmaya çalışan veya ithal eden firmaların mallarına, Gümrük Müdürlükleri tarafından telif ve marka ihlali gerekçesiyle sınırda el konulur. Gümrük, tescil sahibinin başvurusuna gerek kalmaksızın resen koruma sağlayabilir.
İhracat İadeleri ve Teşvik Önceliği: Ticaret Bakanlığı’nın tarımsal ürün ihracatına yönelik verdiği "İhracat İadesi Yardımları" tebliğlerinde, coğrafi işaretli ürünleri işlenmiş ve paketli olarak ihraç eden firmalara ekstra teşvik puanı ve daha yüksek nakit iade oranları tanınmaktadır.
Uluslararası Pazarda "Tarife Dışı Engelleri" Aşma Avantajı
Gümrüklerde en büyük maliyet genellikle gümrük vergisinin kendisi değil, ürünün kapıda günlerce beklemesine neden olan fito-sıhhi (bitki sağlığı) kontrolleri, laboratuvar analizleri ve bürokratik engellerdir (Tarife Dışı Engeller).
Standartizasyon Muafiyeti: Coğrafi işaretli ürünler zaten sıkı bir denetim şartnamesine bağlı olarak üretildiğinden ve akredite kuruluşlarca denetlendiğinden, uluslararası gümrüklerde ek analiz ve uygunluk değerlendirme süreçlerinden büyük ölçüde muaf tutulurlar. Ürünün tescil belgesi ve amblemi, menşe ülkeden alınan en üst düzey kalite pasaportu hükmündedir."