Geçtiğimiz günlerde Deresakarı köylülerinin Sakarya Nehri kenarındaki arazilerinde sulama sıkıntıları çektiklerini ve arazide ekili mahsullerini sulayamadıklarını gündeme getirmiştik.
Deresakarılılar, arazilerindeki su borularından sulama yapamadıklarını söylerken, sebep olarak ise Sakarya Nehri üzerinde kurulan Hidro Elektrik Santrali (HES) göstermişlerdi. Su kanallarının derinleştirilmesi yüzünden su kanallarının kurutulduğunu iddia eden Deresakarılılar, dertlerine çare bulunmasını istemişlerdi.
Köylülerin feryadını duyan Tema Vakfı İl Temsilcisi Ferruh Erdovan, Deresakarılılar’ı eylemlerinde yalnız bırakmayarak onların yanında yer almış ve köy halkının protestosunda bir konuşma yapmıştı.
Erdovan’ın konuşmasına tepki gösteren HES projesinin şantiye şefi olduğunu belirten Ali Dilmaç, bir gazete kanalıyla Erdovan’a cevap vermişti.
Tema Vakfı İl Temsilcisi Erdovan’ın konuyla ilgili düşüncelerini öğrenmek istedik. Erdovan’a,” Deresakarı köylülerinin yaptığı protestonun sonunda sizde bir konuşma yaptınız. Bu konuşma üzerine projenin şantiye şefi olduğunu belirten Ali Dilmaç, size bir gazete kanalıyla cevap verdi. Bu açıklamaları okudunuz. Bununla ilgili düşünceleriniz nelerdir?” diye sorduk.
Ali Dilmaç’ın açıklamalarını okuduğunu söyleyen Erdovan, köylüler, feryatlarında haksızlarsa, susuzluktan kuruyan borularını derinleştirmek için para vermeyi neden kabul eden bir firma olduğunu anlayamadım. Çünkü haklı bir insan tazminat öder mi? Ödemeyi kabul etmek, meydana getirilen zararı tazmin etmek demek” diyerek sözlerine başlayan Erdovan yaptığı uzun konuşmasında şöyle devam etti:” Ali Dilmaç, Gölpazarı ilçesi, Demirhanlar köyü, Gemici mah. Gemi yeri mevki, Sakarya Nehri üzerinde (..) Elektrik üretim A.Ş. tarafından yapılmakta olan II. Regülatör ve HES kapsamındaki tesis Şantiye Şefi olduğunu kendi ifadelerinden öğreniyorum. Daha yüz yüze gelmedim zira bu süreç içinde, '' ben (..) Şu kadar para verdim köylü adına v.b. boru çakmalar için bu paralar ne oldu '' ifadelerinin dolaştığı ortamda Ali beyin yanından dahi geçmem! para da toplam (15) bin TL.
Ülkemiz Genelinde başta Karadeniz bölge su havzalarında kurulan HES'lerin yüzlercesi yerli bölge Halkı ve Çevre- boğa S.Toplum kuruluşları ile mahkemelik. Bu konuda Çoruh nehri üzerinde yapılan HES santrallerinden biri TEMA'nın yakından izlemesi yapılmış, elimizde geniş araştırma RAPORU var. Bilimsel olarak yüzlerce rapor hazırlanmış HES'ler üzerine. Doğada, Doğal dengeyi bozan ve sorsan her HES, Regülatör, Baraj, insan oğlu tarafından inşa edilen ne varsa mutlaka etkileri var.
Yine, Sakarya nehri üzerinde adından bahsettiğimiz Regülatörlerin, kurulmadan önce birden fazla, çok sayıda olur izin alınmış Resmi belge, rapor, ruhsat v.b. var. Bunların içinde yine birden çok '' taahhüt '' alınmış doğaya- çevreye, tercihi, kültür ve tabiat varlıklarını korumaya ait!
Ali bey o kadar mütevazi ve basite indirgiyor ki konuyu, biz bir şey bilmiyoruz. Ali bey şimdi sıkı dur ve açık, net, anlaşılır şekildeki açıklamalarımı öğren! belki içinde öğreneceklerin olur! projeniz nerelerden bu kadar kısa zamanda geçip, onaylandı ve işe başladınız.
1- Sakarya nehri üzerinde, Bilecik ili içinde ilk HES santralına 5403 Sayılı Kanuna göre '' Amaç dışı tarım arazi kullanma izni 2008 yılında TOPRAK koruma kurulunca verildi '' ben kurul üyesiyim. Arazide, santralın kurulacağı yerde etüt yapıldı, Santral sorumlusuna gereken her şey anlatıldı. İkinci Regülatör ve HES kurula getirilmedi, duymadık dahi.
2- Toprak koruma kurulundan '' görüş, karar alınmadan ÇED süreci başlamaz! Bilecik ili yerel bürokrasi tüm hızıyla her iki HES ' kurulmasına '' acil '' hizmette bulundu, başta Özel idare olmak üzere en hızlı hizmete ' aldınız. Ancak TEMA temsilcisi olarak, Toprak koruma kurulundan geçmediği için II HES' i Deresakarya köyü eski muhtarlarının birisinden öğrendim! Nisan 2013 içindeydi '' telefonla yardım talebi aldım, şartlı yardım edeceğimi bildirdim. 08.06.2013 tarihine kadar hiçbir harekette bulunmadım, köy içindeki kararsızlığın geçmesini bekledim. Yukarıda belirttiğim tarihte ikinci HES' in yakınına gittim, Sakarya nehri üzerinde imkanım oranında etütte bulundum. İstik şefi ölçüde bir ön etüt.
3- Ocak 2009 yılında Bilecik İl bütünü Çevre Düzeni Planı (ÇDP) yürürlüğe girdi, Özel İdare Genel Sekreterliği planın yürütücü, sorumlusuydu. Plan, 1/yüzbinlik olarak yapılmıştı ( İmar Kanunu amir hükümlerine göre (03.05.1995/3194) planda hükümlerde; ' / 5000 (25000) lık NAZIM, 1/1000 uygulama imar planlarının iki yıl içinde bitirilmesi gerekiyordu, Nazım İmar planları hiç yapılmadı, (yapılıyor mu?) Lüzumlu oldukça '/1000lik imar planları yapıldı! Bu planların hiçbirinde HES' ler yoktu! II. HES hiç yoktu! Sakarya II' HES' de '/1000lik (tahminen) uygulama İmar Planı Onayı ile inşa edilmekte! Bu HES ' Nazım İmar Planında yok! Plan Raporunda Genel tanı ile HES kurulabilirliği yazıyordu.
4- Sakarya (Bilecik) II HES- Regülatör plan izni '' Kıyı Kanununun uygulanmasına dair yönetmelik R.G. 03.08.1990 / No 20594 '' göre İl Özel İdaresi tarafından verildiği düşüncesindeyim. Kanun bana amir hüküm taşımaktadır.
5-Projesi (II HES) D.S.İ tarafından onaylandığına göre işe başlanıldı. Bu tesis için bakın Sayın Milletvekilimiz ne diyor '' Deresakaryadaki mesele Mart ayının ilk haftasında başta Sayın Valimiz, İl Genel meclisi Başkanımız, diğer İl Genel Meclis üyesi arkadaşlarımız, İl Özel İdaresi Genel Sekreteri arkadaşımız o bölgede inceleme yaptık, HES' in herhangi bir sıkıntı verip vermeyeceği noktasında konuşulmuş. Bizim çalışmamız sonucunda Sakarya nehrinin debisinde bir azalma olacaksa, en fazla olsa olsa 1 metre olur diye konuşulmuş ''
Ve Sayın Milletvekilimiz devam ediyor. '' Burada ki HES'in etkisi var mı (II.HES?) ? Bana sorarsanız arkadaşlarımın bana verdiği bilgiler çerçevesinde yok'' ifadesi ile bu konuda ki fikrini beyan ediyor. (Sakarya G. 24.07.2013 Sayı 3574)
6- Elinizde bulunan II.Regülatör- HES ait onaylı proje için Genel Müdürlüklerden aldığımız görüş- izin yazısında; inşaat için aldığınız onaya göre; Sakarya nehri üzerindeki operasyonel uygulama;
'' Ekosistem raporunun, incelenmesi ile tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarlar ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere... '' devam eden bir izin- görüş var. Devamında debiler ve çalışma ayları belirtiliyor. '' ...'' II Regülatörü ve HES kapsamında Sakarya nehrinden 3km. uzunluğunda 3.5m. derinliğinde 50m. genişliğinde dip taraması ile projenin kapasite artışı ...'' ile diyerek ilgili yazıdan proje çerçevenizi görmüş oluyorum!
Gerçek rakamları yeni öğrenebiliyorum (tarih; 24.07.2013 )
7- Benim Valilik ve birimlerine, D.S.İ lerine gönderdiğim yazılarda, ve eylem günü Sakarya Dere köyde belirttiğim tarama derinliği 4-6m. dir. Bu rakamda takribi olarak verilmiştir, Sakarya nehrine giripte derinlik ölçmedim! Takribi kelimesi de eklenmiştir. Ancak öğrendik ki projeye göre su yüzeyi eskiye oranla inşaat bittiğinde 3.50m. düşecektir. Doğrusu budur. Ne 8,00metre, ne de 1-2m. !
Bu duruma göre ben daha az sapma ile hatalı rakam veriyorum; (4-6m) siz elinizde proje olduğu halde rakamları, proje uygulaması sonucunda ne olacak açıklamıyorsunuz! Mevcut kuyulardaki inen su seviyeleri de bu durumda köydeki eski kuyulardaki çekilen seviye topraktan - 3,50 - 4,00m dir. (Köylünün ifadesi) Daha şimdiden seviye düşüklüğü bu durumda.
8- '' Ekosistem Değerlendirme '' Raporuna göre (6) ayda bir yapılan işlemlerden bir BİOLOG tarafından ilgili Genel Müdürlüğe RAPOR vermeniz öngörülmektedir. Operasyonel hafriyat- kazı çalışmalarınız hakkında, Çevresel etkileri belirterek FLORA ve FAUNA 'ya zarar verip- vermediğiniz anlaşılacaktır.
Ali Bey, görüyorsunuz GÜMÇED (Bursa Tabiat Varlıklarını Korumu Derneği) ve TEMA sizi gözetliyor. Yukarıdaki açıklanan konuyu okuyucularımız anlamayabilir. Sizinde anlamanız gerekmeyebilir (zira bu konuya BİOLOG- uzman rapor tutacak. Biz (15) yıldır bu konunun içindeyiz.
Şuanda; Sakarya Nehrinin kıyı-kenar Çizgileri dahil operasyonel, (Sahil bandına basarak,) sahada sadece kıyı- kenara yığılmış, depo edilmiş Çakıl ağırlıklı kum- Çakıl yığınları görülüyor. Bu alanda FLORA' dan kalıntı bile yok, yığınların- Depo malzemenin altında mı kaldı!
9- Sakarya Nehrinin, Regülatör II için yapılan 3km. uzunluğundaki yatağın, 50m. genişliğinde 3,5m derinliğinde '' TARAMANIN'' Sakarya Nehri içindeki su ekosistemini herhalde inceletecek, biolog raporuna bağlayacaksınız, hatırlatırım. Kıyı- kenar ve sahil koruma bandında kamu malı olduğunu da hatırlatırım. İleri günlerde bunu da görüşürüz.
10- Bu cevabı yazım, sizin içindir Sayın Ali Dilmaç '' HES '' bizim içinde YEŞİL ENERJİ kaynağıdır. Gönül isterdi ki Sakaryadere Köye zarar vermeden II Regülatörü kurabilseydiniz. Santralin bulunduğu '' kot '' kritik kot olduğu çok açık, bence etüt hatası var, uygun alternatif bu saha olması şanssızlık. Büyük bir maliyetle santral kotuna, Sakarya Nehrinin taban kotunun uyması çalışmaları yapıyorsunuz. D.S.İ' lerinin yapacağı master planda ne gibi görüntü olacak? Bu nehir pek tekin değildir, tarihini öğrenin ve bana göre fazla da tabanı oymayın.
11- "HES"leri bir simge olarak görüyoruz, Ülke Genelinde "Su" sorunu başta olmak üzere Fauna ve Flora üzerinde önemli zararlı etkileri oldu. Bilecik'e, Sakarya Nehrine münhasır değil, tüm su havzalarına, nehirlere, derelere, göllere zararlı oldular. Hiçbir yatırımcı firmaya ön yargılı değiliz. Ancak Kalkınmanın, Ekolojik - Ekonomik denge gözetilerek olabileceği Birleşmiş Milletler kararıdır. RİD, KYOTO, KOPENHANG v.b. toplantı ve kararları tüm Dümya ve biz Türkiye, önemli DOĞA zararları içindeyiz.
Eğer siz HES II Santralını kurarken ve kurduktan sonra Ekolojik kayıpları hesaba katarsanız, santralin işletmesi ve mülkiyeti Doğal- Ekolojik zararlar ödeyemez.
12- Sakarya Nehri üzerinde Kum- Çakıl ocakları ile 20 yıldıruğraşıyoruz. Bu olanlar , gelmiş geçmiş İl Özel İdaeresi ve D.S.İ'leri kuruluşlarının ayıbıdır. Ama, en son darbeyi de HES II regülatörü çalışmaları vurdu. Kum Ocaklarının hataları elbette var, şimdi sizi tartışma durumundayız. Yinede bir özel sektör temsilcisi, Ali Dilmaç'ın bu tespiti yerinde buluyor, mücadelemize hoş geldin diyorum.
13- K. Yenice'deki Sakarya üzerindeki köprünün ayaklarındaki taşları aldırttınız veya aldınız. K. Yenice de imza toplandı ama imzalar muhtarda tutuklu kaldı. K. Yenicede sizden şikayetçi, K. Yenice Köyünde de çakılı boru kuyularında olumsuzluk, seviye düşmeleri, kuyu kurumaları mevcut.
14- Ali Bey; TEMA VAkfı 500 bine yakın Gönüllü üyeye sahip 77 ilde örgütlü Uluslar arası itibarlı Türkiye'nin en büyük "TOPRAK"esaslı DOĞA- ÇEVRE kuruluşu Bana 2 "Adam", "Biz insan yemiyoruz." , Bu adam benden ne istiyor" tarzında kalime ve deyimlerle hitap etmek, seviyene mesleğine ve bulunduğun yakışmıyor. Ben sizden gördüğüm, reminize bakarak tahmin ediyorum en az 25 yaş büyük ağabeyinim. Aramıza hoş geldin, herhalde bir süre basında sizi göreceğiz.
15- En önemli konu Para meselesi. Bu konuda çok kısa olarak üzerinde duracağım neden para verme sorumluluğunu hissettirildi. Madem ki sorumululk D.S.İ'lerinde , müteahhit, HESfirması D.S.i'lerinin koruması altınd, proje onaylanmış v.b. Kuyulardan su çekilmesinde HES II inşaatının sorumluluğu yok, para verme neden konu oluyor? 3000 dekar arazide 100'ün üzerinde boru çakma kuyu var, sular çekiliyor, kuyular kuruyor varsın kurusun, sorumluluğu olmayan para verir mi?
16- TEMA Vakfı doğrudan dava açamaz, müdahil olur. Deresakaryalı Köyü ve Köylüyü severlen onların zararından üzülenleri görelim bakalım kimler? Ben ifadelerimi önce yazıyorum, ezberliyorum dikkatle ve temkinli konuşuyorum.
GÜMÇED adına dava açılabilir. Köyün - Köylünün ekseriyetinin durumuna bakılır. Konuşmalarımda Deresakarya köylüsünün " Hukuk yoluyla hakkınızı arayın" söyleminde bulundum, sözümün arkasındayım. Köyün takdir ettiğimiz, sağlam kişilikli yetiştirdiği mümtaz " hukuk" adamları var. Takdiri onlara bırakıyorum, bizden destek isterlerse GÜMÇED olarak yardım edeceğim.