Evet bu başlıkla Kasım 2019 yılında Bilecik Valiliği, Şeyh Edebali Üniversitesi ve Kültür Konseyi iş birliği ile güzel bir sempozyum yaşamıştık.

Bu sempozyum da Mustafa Özçelik hocamız Şeyh Edebali ile ilgili bir tebliğ sunmuştu.

Bu tebliği özetleyerek sizlere sunma gayretinde olduk. Ancak tebliğin son bölümünü yazmamıştık. Şimdi o bölümü sizlere takdirlerine arz ediyorum.

***

“”KURUCU İLKELER

Bunları anlamak için hem Ertuğrul Gazi’nin hem de Osman Gazi’nin gördüğü rüyalara hem de Şeyh Edebali’nin Osman Gazi’ye, Osman Gazi’nin oğlu Orhan Gazi’ye vasiyetine bakmak lazımdır. Hatta bunlara Hz. Mevlana’nın, İbn-i Arabi’nin, Kumral Abdal’ın sözlerine atıfta bulunulmalıdır. Zira bunların hepsi Osmanlıyı müjdeleyen ifadelerdir. Arabi Osmanlının zuhurundan 70 yıl önce “Daireyi Numaniye fi’devletil Osmaniye” eserinde cifr ilmiyle yorumladığı ayetlerden hareketle Osmanlı’yı müjdelemiştir.

Ertuğrul Gazi, Konya’ya gidişlerinde Mevlana’yı ziyarete gittiğinde Mevlana’nın henüz küçük yaşlarda olan Osman’ın elinden tutarak dua etmiş ve ulu bir devletle müjdelemiştir.

Kumral Abdal ise Osman Gazi’ye gelerek kendisine Cebrail’in gelerek Osman Gazi’ye ulu bir devlet kuracağı müjdesini vermiştir. İşte bütün bu sebeplerden dolayı Osmanlının kuruluş zihniyeti ve devletin dayandığı temel ilkler bu rüyalarda, vasiyetlerde ve sözlerde aranmalıdır.

Bu metinleri tebliğimizi uzatmamak için buraya almıyoruz ama hem rüya hadisesinde hem de bu vasiyetlerde öne çıkan bazı hususlara burada değinelim ki uç beyliğinden devlete nasıl gidildiğini yani kuruluş ilkelerini söyleyelim.

BUNLAR ÖZETLE

1- Dini korumak

2- Devleti korumak

3- Vatanı korumak,

4- Adâleti korumak,

5- Milleti korumak,

6- Aileyi korumak,

7- İlim ve ilim adamlarını korumak,

8- Devlet ve millet malını korumak.

Şeklinde söylemek mümkünse de biraz daha detaylı olarak şöyle ifade edebiliriz.

• İslamiyet’e samimiyetle bağlılık. Allah buyruğundan başka iş yapmamak.

• İslami konularda duyarlı olan yetenekli kişilere önem vermek ve bu tür yetişkinleri hizmet sahalarında değerlendirmek.

• İdaresi altındakilerin hak ve menfaatlerini korumak, adaleti sağlamak, refahı yaygınlaştırmak, herkesi layık olduğu yere getirmek, halkın huzur ve güvenliğini sağlamak.

• İlim ve fikir adamlarının görüşlerine önem vermek.

• Baskı ve dayatmadan, bidatten, hurafe ve taklitten, aşırılık ve taassuptan uzak, samimi ve sade bir düşünce yapısını benimsemek, haklar konusunda duyarlı davranmak.

• Devlete samimiyetle hizmet eden şahsiyetlere ilgi göstermek.

• Hayır ve hasenat amaçlı vakıflar kurmak, dul kadın ve kimsesiz çocuklar için bakım evleri açmak, öksüz bebeklere süt anne tutmak, bayramlarda çocukları sevindirmek için top almak.

• Halkın alışverişte kandırılmaması için çarşı ve pazarlara ölçü ve tartı aleti koymak, hizmetçilerin efendileri (patronları) tarafından azarlanmalarını önlemek için kırdıkları eşyayı tazmin etmek (bedelini ödemek), yoksul kızlara çeyiz hazırlayıp düğünlerini yapmak, hapishanelerdeki mahkumlara yardım etmek, çalışamaz duruma düşmüş yaşlı ve sakat sanat ve meslek erbabı için sandıklar kurmak, halk için kitaplar yazdırıp parasız dağıtmak, kışın et fiyatlarını önlemek için tedbirler almak, (koyunlar için ıslahhaneler veya ıslah edilmiş koyunlar için koyun haneler oluşturmak.)

• Devleti kuranların, çevresindeki beylere, gaza, sefer ve fetihler de birlikte bulundukları silah arkadaşlarıyla, diğer idari kadro ile (bürokratlarla) ilim adamlarıyla, din hizmetlerinde bulunan şahsiyetlerle ve halkla dayanışma içinde olmak.

• Gayrimüslimlerin hakkına saygı göstermek.

• Daima adaletle davranmak, düşkünlere, esirlere iyi muamele etmek, cömertlik kapısını daima açık tutmak, gençlere karşı lütufkâr, yaşlılara karşı hürmetkâr olmak, nefsin esiri olmamak, kılıcı daima elden bırakmamak ve Hazreti Muhammed’in Sancağına sımsıkı tutunmak.

Sonuç olarak bu ilkeleri kendisine kuruluş ilkeleri kabul eden Osmanlı devletinin kuruluş hikayesinde iki isim öne çıkar. Osman Gazi ve Şeyh Edebali. Fakat kurucu anlayışı inşa eden Şeyh Edebali olduğu için devletin dini, ilmi, siyasi, tasavvufi anlamda kurucusu kabul etmek gerekecektir. Zira Osman Gazi’nin böyle yol göstericisi olmasaydı beylikten devlete geçilse bile devletin Uzun ömürlü olacağını söylemek zor olacaktı.

***

Mustafa Özçelik hocamızın satırları burada sona eriyor. Dipnotları koymaya gerek görmedim. Bu ilkelere bugün daha fazla ihtiyacımız olduğunu düşünüyorum. Elimde olsa bu ilkeleri anayasaya koyardım. Ülkemin içinde bulunduğu hale bakıyorum da üzülerek söylüyorum bu devlet fazla yaşamaz. Temel ilkeleri bu kadar evrensel değil.

Bu arada Mustafa Özçelik Hocama, Şeyh Edebali Üniversitesinin 2019’daki yöneticilerine, Kültür Konseyine ve o günkü kıymetli valimiz Bilal Şentürk Beyefendiye hassaten teşekkürlerimi arz ederim.

Bu satırları okuyup ibret ve ders alanlara selam ve saygılarımı sunarım.

Sadettin Bayram

Ertuğrul Ocağı Genel Sekreteri

16.10.2026- Bilecik