Cenap Şahabettin’e atfedilen bir söz: “Nükte, zekânın tabiî hakkıdır”. “Mizah zekânın zekâtıdır” diyenler de var. Nükte, lâtife, yergi, hiciv, şaka, espri, mizah, ironi, karikatür… Hepsi mutlak surette zekâ ve bilgi gerektirir. Geri zekâlılar ve cahiller, güldürmek isterken kendilerini gülünç duruma düşürürler. Yaptıkları da soytarılık ve şaklabanlık olur.

Bu alanda zekâ ve bilginin ehemmiyetini ifade eden bir örnek hatırlatayım:

Şair Haşmet, Koca Ragıp Paşa ile yolda konuşarak yürürken, önlerindeki şair Fitnat Hanıma bir beyitle lâf çarptırır. Yaşadıkları “kocakarı fırtınasından” bahsedermiş gibi “Şu kocakarı ortalığı dondurdu” der. Şair Fitnat Hanım da bir beyitle kocakarı fırtınasından sonra gelecek olanı hatırlatır:

“Arkadan öküz geliyor!”

Geçen hafta bir “genç” çıktı, Kur’ân’ı, Peygamber’i, diline dolayarak aklınca espri yaptı. Bir insan bir sahada bir şey söyleyecekse, hele mizah alanında, inansın inanmasın o sahada, yukardaki örnekte görüldüğü gibi bilgi sahibi olmalı. Fitnat hanım fırtınalar hakkında bilgi sahibi olmasaydı o muhteşem cevabı veremezdi. Bilgisizler, hakaretlerinden dolayı görecekleri muameleden ayrı olarak cehillerinden dolayı gülünç duruma düşerler.

“Komedyen” olduğu rivayet edilen cahil “genç” hakkında soruşturma açılınca Ö. ÖZEL (yılın dinamik ve enerjik “genci”) hemen meydana atıldı; şiracının şahidi bozacı ve dedi ki:

“Gencecik bir insan, 25 yaşında, hakkında soruşturma açıldı.” Sadece milletvekillerinin mi dokunulmazlığı var. 18 yaştan haberi olmadığı gibi çocuk yargı yaşının 15’e düşürülme çalışmalarından da haberi yok. Buluğun ehemmiyetinin hiç farkında değil. “Gencecik insan”; peygamber, kitap kavramları üzerinde bilgi sahibi olmadığı halde topluluk önüne çıktığını (Ö. Özel ve benzerleri hariç) herkese gösterdi. Hızlı destekçileri de kendilerini ifşa etti…

Bazı insanlar, cemiyet önünde uyuzlunun kaşınması gibi, cahilliklerini sergilemezlerse rahat edemiyorlar.