DÜNYA’NIN MERKEZİ – EVLİYALAR DİYARI TİLLO

Bir Güneydoğu gezimin Kahramanmaraş, Diyarbakır sonrası son durağı "Tillo" oldu.

Siirt İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nden yanıma bir rehber verdiler.

Biraz derinlemesine ziyaret ve incelemeler gerçekleştirdik.

Derinlemesine bakmayın, zaman çok dardı.

Rehberimiz, Erzurumlu İbrahim Hakkı Hazretlerinin Tillo (Aydınlar) için "Dünyanın merkezidir." dediklerini söyledi.

Bunun aslı var mı yok mu ben bilemem.

Bazılarına göre dünyanın merkezi Mekke’dir.

Mezopotamya, insanlığın yayılma merkezi olduğuna göre dünyanın merkezini bir daire içerisine alacak olursak " Mekke’de Tillo ’da bu dairenin içinde yer alır."diye düşünüyordum.

Bu satırları yazarken Urfa’dan Eyüp Azlal hocamdan, Diyarbakır’dan aynı zamanda gazete yazarımız ve Şehir Araştırmaları Merkezi Kurucusu Mehmet Ali Abakay hocamdan yorum aldım.

Ayrıca Ertuğrul Ocağı Derneği Başkanımız Orhan Şişman kardeşimden yorum aldım.

Üç kardeşim de Dünya’nın merkezinin "Mekke "olduğunu söylediler.

Dolayısıyla Çorumlular o tabelayı boşa dikmiş oldular.

Tillo, Anadolu ve Mezopotamya kültürlerinin buluşmasıyla beslenen 12.000 yıllık köklü bir geçmişi bulunan bir kültür mozaiğidir.

Tillo, Süryanice “Yüksek Ruhlar Diyarı” anlamına gelmekteymiş.

Milattan önce 4. Yüz yılda Büyük İskender Anadolu’yu fethettiğinde Tillo’yu da ele geçirmiştir.

Sultan Alparslan’ın Anadolu’ya girişinden sonra Tillo, Selçukluların hâkimiyeti altına girmiştir.

12.Yüz yılda Moğol akınları sırasında İlhanlılar, Timurlar, Karakoyunlular, Akkoyunlular ve Safeviler yönetiminde kalmıştır.

1514 yılında kazanılan Çaldıran zaferinden sonra Osmanlı hâkimiyetine girmiştir.

Adı bir ara "Aydınlar" olmuşsa da daha sonra "Tillo " olarak aslı gibi devam etmiştir.

Tillo ziyaretimden olağanüstü etkilendim.

Ruhumu büyük bir heyecan kapladı.

Tillo’da inanç ile ilim, önemli bir buluşma gerçekleştirmiş.

Tillo, Anadolu’nun İslam medeniyetiyle karşılaşmalarına şahit olan bir ilçedir.

Tillo’nun çok büyük ve eski bir mezarlığı var.

Sokaklarında yürürken evliyaların ayak izlerine basıyorsunuz.

Yüksek ruhlar size adeta fısıldıyor.

Her taraf türbe dolu.

Yöresel yemekler harika.

İlçenin canlı bir ruhu var ve insanı sıcacık sarmalıyor.

Toprağın altı da üstü de bereketli.

Bir kahvehaneye gittik.

Sobanın yanı sıra insanlar sigarayı tüttürüyorlar.

"Kapalı mekânda yasak değil mi?" Diyorum, umurlarında olmuyor bile.

İSMAİL FAKİRULLAH VE İBRAHİM HAKKI HAZRETLERİ

Erzurum’un Hasankale ilçesinde doğan İbrahim Hakkı Hazretleri, küçük yaşlarda babası ile Tillo ’ya gelerek İsmail Fakirullah Hazretlerinin öğrencisi oldu.

İbrahim Hakkı Hazretleri, hocasına hürmetini bu türbe ile sembolize etmektedir.

Matematikçi, pedagog, coğrafya bilgini, tıp insanı ve şair olarak bilinen İbrahim Hakkı Hazretleri, daha çok astronomi alanındaki araştırmaları ve eserleri ile tanınmıştır.

Zamanın velilerinin sultanı olan İsmail Fakirullah hazretleri, sayısız öğrenci yetiştirmesine rağmen İbrahim Hakkı Hazretleri hakkında “Benim en büyük eserim.” diye bahsetmiştir.

IŞIK DÜZENEĞİ

Uzaktan İbrahim Hakkı Hazretleri’nin ışık hadisesini hep duyardık, merak ederdik.

Mevlam gözümüzle görmeyi nasip eyledi.

“Yılın ilk güneşi, eğer hocamı başucuna düşmezse, ben o güneşi neyliyeyim.” Demiş, İbrahim Hakkı Hazretleri.

Işık hadisesinin gerçekleştiği türbe, bir büyük ve iki küçük kubbenin örttüğü iki oda, bir giriş ile sekiz köşeli ve on metre yüksekliğinde bir mimarîden ibarettir.

Çok dikkatimi celbeden bir duruma şahit oldum.

Türbenin içini dolaşırken iç içe birçok mezar görüyorsunuz.

İki mezar var ki üzerinden geçmeden türbede gezinmek mümkün değil.

Rehberime sordum:
-Bu durum mevtalara saygısızlık değil mi?

"Mevtalar, 'Hocamızı ziyarete gelenler bizim mezarımızın üzerine basarak geçsinler.' diye vasiyet etmişler." Cevabını aldım.

Bu arada ışık düzeneğini de incelemiş olduk.

Her yıl gece ve gündüzün eşit olduğu 21 Mart ve 23 Eylül de ışık hadisesi gerçekleşmekte imiş.

Doğrusu büyük deha. Ruhu şad olsun.

TİLLO’NU MEŞHUR YERLERİ

Kal’et-ül Üstat, Tillo Ulu Camii, Kubbe-i Hassa Mescidi, Yeşil Şifa Kuyusu, Şeyh Hamza Türbesi, Şeyh İbrahim El Mücahit Türbesi, Sultan Memduh Türbesi, Şeyh Muhammed el-Hazinî Türbesi görülmesi ve manevî havasının teneffüs edilmesi gereken yerler.

Kale çevreye hâkim bir tepede.

Kale duvarları dışında bir kalıntı kalmamış.

Çok güzel bir mesire alanı yapmışlar ki insanlar etraftaki engin dağları seyrederek burada piknik yapıyorlarmış.

Müthiş bir tabiat harikası ile karşı karşıyayız.

Kaleye küçük bir cam teras yapmışlar. Bölgedeki ilk ve tek cam terasmış.

Botan Çayı ve Vadisi'nin, barajın, nefes kesen ihtişamını ayaklarınızın altında hissediyorsunuz.

Çevrede yeşil ormanlar görmek mümkün değil, lakin dağların heybeti hem hayran bırakıyor hem de biraz ürkütüyor.

Ticari amaçlı fıstık bahçeleri kışın araziyi gri renge boyamış.

Tillo’nun nefes kesen manzarasında yamaç paraşütü de yapılıyormuş.

Bütün bunları gördüklerimizin yanı sıra rehberimizin anlatımıyla öğreniyoruz.

Tillo’nun uçsuz bucaksız, el değmemiş doğal güzelliklerini keşfetmek isteyen dağ yürüyüşçüleri heybetli dağların baş döndüren manzarasında kendilerini kuşlar gibi özgür hissetmek, rüzgârın tatlı mırıltılarını dinlemek, pamuk gibi bulutlara dokunmak umuduyla Tiilo’ya gelirlermiş.

Biz de başımızda İrfan Şişman ile Bilecik’in dağlarına yaz-kış demeden tırmanmalar gerçekleştiriyoruz.

"Rafting" diyorlar yabancı dil meraklıları.

Şişme bot ile nehir akıntısında ilerlemekmiş, küreklerle.

Bunu Botan nehrinde gerçekleştirmek isterdim.

İmkânlar müsait değildi.

Mevsim kış, yaş ilerlemiş ve bir ekip olması lazım.

Bir gün bunu Sakarya nehrinde gerçekleştirme arzularımız arasındadır.

Botan’ı kaledeki seyir terasından temaşa etmekle yetinmek zorundaydım.

BÜRYAN KEBABI

Büryan kebabı tartışılmaz.

Üç metrelik bir kuyu içinde, kendi buharıyla pişen keçi veya kuzu etiyle yapılan bir kebap türü olan büryan, bölgenin en meşhur yemeklerindendir.

Büryan, ön planda olmasına rağmen Siirt’in – Tillo’nun mutfak zenginliği tartışılmaz.

Gezmediğiniz, görmediğiniz yerler hakkında bilgi sahibi olma, yüzeyde kalır.

Gidip görmek, anlamak ve tatmak lazımdır.

Bölgede daha önceleri epeyce gezilerim oldu.

Batman, Hasankeyf, Raman, Veysel Karani Türbesini, Akdamar Adasını ("Tecavüz adası" diyenler halen var. Ermeniler burada çok haltlar yemişler.) Hoşap Kalesi, Bitlis ve Van gezip gördüğüm yerlerdir.

Şimdi Ahlat kaldı. İnşallah Ertuğrul Ocağı Derneği olarak Ahlat’a gitmek nasip olur.

Arkadaşlarım ekip halinde gitmezlerse bu kışa doğru Rabbim izin verirse yollara düşerim, inşallah.