Ömer Faruk Dinçel Hocamız bir tarih öğretmenidir. Domaniç bölgesinde uzun yıllar görev yaptığı yıllarda kendisini bölgenin tarihi özelliklerini araştırmalarına vermiştir. Yazmış olduğu “Bursa ve Çevresindeki Yörükler “kitabında Kayı’nın göç yollarından şöyle bahsetmektedir.

“Kayının Göç Yolları

Yörükler için koyunun keçinin geçtiği her yer göç yolu olmuştur. Ertuğrul Gazi dönemi dahil olmak üzere tahminen 1270‘lerden başlayarak 13. Yy ile 21 yüzyıl arasında Söğüt-Domaniç, Domaniç Aydın, Keşiş Dağı (Uludağ) Aydın arası Yörüklerin birbirleriyle sürekli irtibat halinde oldukları başlıca yerler olmuştur. Yazın yüksek rakımlı yaylalarda duran Yörükler, kışın kışlaklarına çekilmişler ve yazlak-kışlak arasında göç yollarını meydana getirmişlerdir.

Osmanlı döneminde Domaniç toprakları, aslında bütün olarak yayladır. Domaniç Yaylası veya kısaca yayla olarak geçer. Osmanlının ilk yaylası olması hesabıyla önemlidir. Osmanlı Devleti’nin temelleri Söğüt’le birlikte buralarda atılmıştır. Domaniç: çam, kayın ve gürgen ormanlarının, buz gibi suların, alabildiğine otlakların, Yörüklere ait yurtların bulunduğu çok büyük ve geniş yayladır. Kâtip Çelebi, “Cihannüma” eserinde Domaniç Dağı’nı şöyle tarif eder. “Cebel-i Domaniç, Kütahya ve Hüdâvendigâr arasında bir cebeli azimdir. Evail halde Osman Gazi bin Ertuğrul ulusu ile ol yaylakdan yaylağa çıkub Yarhisar ile Bilecik arasında kışlar imiş.”

Hadidi’nin “ Tomalic-tagı dirler. Rûm içinde, ki yok ab u havâsı Rûm u Çin’de” diyerek övdüğü Domaniç Dağı, zamanla kendi içerisinde irili ufaklı yayla isimleriyle adlandırılmaya başlanmıştır.

Domaniç’te bulunan ve 16.yy. da tahrir defterlerinde geçen yaylalar şunlardır:

Ağılkaya (Kozluca) , Kaşaluç (Kozluca), Kenaroluğu (Kozluca), Danışmentlü, (Diğer isimleri, Uzunçayır, Akçakilise, ve Kırnyurt.) Sakari ( Sarıot), Çardakalnı (Sarıot), Dümbüldeyik, Funducak, Böğürtlencik, Tavşanavdanı, Demirlicealanı, Ahlatlualanı, Seydi kuzu, Köpekli, Güğümlü, Gelinalanı, Gölcükalanı, Büyükiçme, Çayırlıözü (Küçükbükerler), Kıransorkun (Çarşamba), Asıldoğan (Gümüşyeniköy tarafında), Eriklü, Kirişlü, Gökçebel (Çukurcanın başında),Gevheroluğu, Tilkülük, Bakırlık, Karacakaya, İtyurdu, İncik (Çarşamba), Alacık, Kapaklı (Gümrancık), Tekfurbeleni (Durabey), Çatakaluç (Durabey), İkizoluğu (Soğucak) ve Yarımca.

Her bir obanın veya oymağın yurt tuttuğu yer ayrı ayrı olduğundan tutulan bu yurtlara ayrı ayrı yayla isimleri verilmiştir. Uludağ da ve civarında, Bursa ve çevresinde birçok yayla bulunur. Bu yaylalarının hepsinin isimlerini burada yazmak mümkün olmadığından genel olarak bazıları şunlardır.

Ağılkaya, Ahlatlualanı, Akçakilise, Akdere (nâm-ı diğer Cami Yaylası), Aksu, Alacık (Domaniç), Alaçam, Alkaya, Alıç (İznik), Alıçlıçukur, Arap Oturağı, Asıldoğan (Domaniç), Bağlı, Bakırlık ( Domaniç), Çaylıdere, Balanbancık, Başalan ((İnegöl), Başkazı (İnegöl), Bataklı, Belengür (Gemlik), Bileylik (Domaniç), Birhane, Boğazova, Bozağaç, (Kirmastı), Bozkulak, Bozoluk (Domaniç), Böğürtlencik (Domaniç) Büyükgazi, Camiliyayla, Cebeci, Çatakaluç (Domaniç), Çataloluk, Çaldüvenli, Çardakalanı (Domaniç), Çaylıdere, Çiçek,Çiçekliyayla, Çobankaya, Danışmendli, Delmece (Yalova), Demirlücealanı, Deresorkun (Domaniç), Dereyayla, develik, Devlez, Dikilitaş, Dombayçayırı, Domboyçukuru, Dümbüldeyik, Eğrekli, Eğrelti, Eğridere (Domaniç), Elma, (Göynükbelen) Elmacık, Elmaçukuru (Uludağ), Erikli, Erikli (Domaniç), Eşekalan, Gazelli, Gencer, (Kızılçukur/eşen), Gevheroğlu, (Domaniç), Gezmelik, Gökçebel (Domaniç)Gökgeliş, Gölcük (İnegöl), Gölçukuru, Görecik (Büyükorhan), Güğümlü (Domaniç), Günlersekizi, Güngörmescit, Gürgen, İkizoğlu, (Domaniç), İncik (Domaniç), İtyurdu (Domaniç) Kadı, Kadıncık, Kapu, Karabelen, Karacakaya (Domaniç)- Karadağ ( Karacabey),Karagöl, Karagöz, Karakoca, Karabatak, Karakütük (Domaniç), Kaşaluç (Domaniç), Kazlık, Kıran (İnegöl), Kıransorkun (Domaniç), Kıranyurt (Domaniç), Kırkpınar, Kızılağaç (Uludağ), Kirazlıyayla, Kirişlü, Kocayayla (Keles), Kocayayla (Domaniç), Koçyatak, Koğukdere, Kömürsuyu, Köpekli, Kuşoynağı (Uludağ), Kuzyatağı, Küçükgazi, Küllüce (Domaniç), Macaroluğu(Domaniç), Maremşah (Keles), Maskedi (Göynükbelen), Mindos (İnegöl), Ören (Domaniç), Paşaçayırı, Sakarıyayla (Domaniç), Sarıalan, Sarıçayır (Domaniç), Sarıyer, Satıoğlu (Yenişehir), Sepetçi, Sevinçpoınarı, Seydikuzu (Domaniç), Sinanpınarı, Sinbeli, Sobran, Sofular, Suviran, Taraklı, Tavşanavdanı (Domaniç), Tepel, Tilkilik (Domaniç), Üçtepe, Üstkavak, Yanaklı, Yarımca, Yumaklı (İnegöl), Uzunçam, Kamçı yaylası (Pazaryeri).

Kayıboyu için Söğüt, Merkez kabül edilerek kışlak; Ahi Dağı ile Domaniç ise sayfiye dinlenme, hayvanları otlatma yeri için yaylak olarak kullanılmıştır. Kayı Boyu ve Karakeçili Aşireti’nin ilk dönemlerde Domaniç Yaylası’nda geçirdikleri hayatla ilgili kaynaklarda herhangi bir yazılı bilgi bulunmamaktadır. Buna karşın Kayı Boyu mensuplarının yaylaya çıkışlarıyla ilgili sözlü tarihte şöyle ayda göç ederlermiş.anlatılır: Kayı Boyu’na bağlı Karakiçili’ler, ağırlıklarını Bilecik Tekfuruna emanet ederek ilk baharlarda atlarla ve hayvan sürüleriyle birlikte Söğüt’ten Domaniç’e yurt denilen konak yerlerinde kalarak, otaklardan istifade ederek iki, ikibuçuk ayda göç ederlermiş.

Yaptığımız tesbitlere göre Söğüt’ten Domaniç’e giden göç yolları şu şekildedir.

1. GÖÇ YOLU: Pazarcık, Ahi Beli, Mizal (Gündüzlü), yakınları, Arap oturağı, Kocayayla, Domaniç Beli, Uluyol, Kocapınar, Kapıkaya, Ebe ardı, Kandilli Çam, Beşik (Mızık) Çamı, Çarşamba köyünün olduğu alan.

2. GÖÇ YOLU: Bozüyük’e bakan yamaçlardan geçerek Karaköy Yaylası, Murat Deresi, Erikli üzerinden ( Üçtepeler, Karagöl, Kömürsuyu, Kızılsaray, Camili Yayla güzergahları kullanılarak) Çukurca istikametinden Domaniç.

3. GÖÇ YOLU: Bozüyük ile Söğüt arasındaki düzlük- İnönü şehitliğinin bulunduğu yer- Kocakonak- Devlez – Haramidere- Beşik (Mızık) Çamı Domaniç.

Yörükler arasındaki anlatımlara göre Yörükler tarafından Çarşamba köyünün olduğu yer merkez kabul edilirmiş. Sonbaharda da Eylül ayının ilk haftası itibarıyla Domaniç yaylasındaki Çarşamba köyünün olduğu yerde toplanılır, şenlik havasında geçen bu göç hazırlıklarının sonunda kışlak olan Söğüt’e göç edilirmiş.

Aşıkpaşazâde Tarihinde göç hadiselerişu şekilde anlatılır. Ayanikola dirler bir kafir vardı. Yani Göl’de. Osman Gazi yaylaya veya kışlaya gittikleri yerde bunların göçünü üşendiriyordu. Osman Gazi Bilecik tekfuruna bundan şikâyet itdi. Bilecik tekfuruna eyitte (söyledi) Sizden dileğimiz budur ki bizim göçkünümüzü yaylaya gittiğimiz vakit siz de emanet koyalım. Ol dahi kabul itdi. Her vakit kim Osman Gazi yaylaya gitse esvaplarını öküzlere yükleddirirdi. Bir nice hatun kişilerle varırlar kalede korlardı. Kaçam kim gelseler peynirve halı ve kilim ve koz götürürlerdi. Emanetlerini yine alırlardı ve bu kafirler bunlara bi gayet itimad iderlerdi. Ve ol İnegöl kafirleri Osman’dan ihtizar iderlerdi.

***

Sevgili okurlarımız: Ömer Faruk Dinçel hocamız yukarıda bahsettiği üzere bu göç yolları ve yaylardan bahsederken 13.yüzyıl ile 21. Yüzyıl arasını kapsamına almıştır. Onun için geniş bir yelpaze içerisinde yaylalardan ve yollardan bahsedilmiştir.

Şunu ifade etmek gerekir ki Kayı’nın Söğüt’ten yaylaya çıktıklarında Domaniç’in tamamı büyük bir yayla imiş.

İlgilerinizi çeker düşüncesiyle Ömer Faruk Dinçel Hocamızın “BURSA VE ÇEVRESİNDEKİ YÖRÜKLER“kitabından bu alıntıyı yaptık.

Emekleri için hocamıza çok teşekkür ederiz.

Sadettin Bayram.